ضوابط کلی طراحی ساختمانهای عمومی
ساعت ٧:٢٥ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٦/۸ : توسط : فریبا

ضوابط کلی طراحی ساختمانهای عمومی

تعریف :

منظور از اماکن عمومی در این آیین نامه، آن دسته از ساختمانهایی هستند که یکی از انواع خدمات عمومی را در اختیار افراد جامعه قرار می‌دهند.

الف – ورودیها

ورودی اصلی باید برای استفاده معلولان نیز در نظر گرفته شود، و به سواره رو یا پارکینگ ساختمان دسترسی مناسب داشته باشد.

ورودی ساختمان حتی الامکان همسطح پیاده رو باشد.

پیاده رو منتهی به ورودی معلولان باید با علائم حسی مشخص شود.

حداقل عمق فضای جلو ورودی 140 سانتیمتر است.

وجود سایه بان به عرض حداقل 140 سانیمتر بر روی فضای جلو ورودی الزامی است.

حداقل عرض بازشوها در ورودی ساختمان 160 سانتیمتر باشد.

ب – راهرو

حداقل عرض راهرو 140 سانتیمتر باشد.

کف راهروها باید غیر لغزنده باشد و از نصب کفپوشها با پرز بلند نیز خودداری شود.

در صورت وجود اختلاف سطح در کف راهرو باید ارتباط با سطح شیبدار به صورت مناسبی تأمین گردد.

پ – بازشو‌ها (در و پنجره)

حداقل عرض مفید هر لنگه در برای عبور صندلی چرخدار 80 سانتیمتر باشد.

در مورد درهایی که به خارج باز می‌شوند تأمین دید کافی الزامی است.

حداکثر ارتفاع دید از کف تمام شده 100 سانتیمتر باشد.

درها باید دارای پاخور به ارتفاع 20 سانتیمتر باشند.

در صورت استفاده از درهای چرخان، گردشی، کشویی، پیش بینی یک در معمولی به عرض مفید حداقل 80 سانتیمتر در جوار آنها برای استفاده معلولان الزامی است.

کلیه درها باید به سهولت باز و بسته شوند.

دستگیره درها باید از نوع اهرمی بوده و فاصله داخلی بین آن و سطح در 5/3 تا 7 سانتیمتر باشد.

حداقل فاصله بین دو در متوالی چنانچه هر در به یک جهت باز شوند 200 سانتیمتر، چنانچه هر دو قسمت به سمت خارج باز شوند 120 سانتیمتر و چنانچه هر دو به داخل باز شوند 280 سانتیمتر باشد.

درها باید حتی المقدور بدون آستانه باشند. در صورت اجبار حداکثر ارتفاع آستانه 2 سانتیمتر باشد.

 به منظور تسهیل در حرکت، پیش بینی حداقل 150 سانتیمتر سطح هموار در هر دو سوی در و 30 سانتیمتر در طرفین آن الزامی است.

ارتفاع دستگیره پنجره از کف حداکثر 120 سانتیمتر باشد.

کلیه درها و پنجره‌ها که تا کف دارای شیشه هستند در مقابل ضربه صندلی چرخدار محافظت و از شیشه مقاوم ساخته شوند.

ت- پله

وجود علایم حسی در کف، قبل از ورود به قفسه پله برای هشدار به نابینایان الزامی است.

عرض کف پله 30 سانتیمتر و حداکثر ارتفاع آن 17 سانتیمتر باشد.

حداقل عرض پله 120 سانتیمتر باشد.

نصب دست انداز در طرفین پله الزامی است.

ارتفاع دست انداز از کف پله برای کودکان 60 سانتیمتر و برای بزرگسالان 85 سانتیمتر باشد.

حداکثر قطر میله دست انداز اعم از گرد یا صاف 5/3 سانتیمتر و حداقل فاصله آن از دیوار 4 سانتیمتر باشد.

لبه پله کاملاً غیر لغزنده بوده و به وسیله اختلاف رنگ قابل تشخیص باشد.

نصب هر گونه لبه پله غیر همسطح و گردکردن لبه پله ممنوع است.

در کناره‌های عرضی پله، تعبیه لبه مخصوص برای جلوگیری از لغزش عصا الزامی است.

پاخور پله باید بسته باشد و پیشامدگی لبه پله از پاخور نباید بیش از 3 سانتیمتر باشد.

حداکثر تعداد پله بین دو پاگرد باید 12 پله باشد.

حداقل عمق پاگرد پله 120 سانتیمتر و در پله‌های دو جهته هم عرض پله باشد.

ث – سطح شیبدار

حداقل عرض سطح شیبدار 120 سانتیمتر باشد.

برای سطوح شیبدار تا 3 متر طول حداکثر شیب 8 درصد با عرض 120 سانتیمتر باشد.

در سطوح شیبدار بیش از سه متر طول (تا حد مجاز 9 متر) در ازای هر متر افزایش طول 5 سانتیمتر به عرض مفید آن اضافه و 5/0 درصد از شیب کاسته شود.

پیش بینی یک پاگرد به عمق حداقل 120 سانتیمتر و در هر 9 متر طول الزامی است. در سطوح شیبدار دوجهته، عرض پاگرد برابر عرض سطح شیبدار خواهد بود.

کف سطح شیبدار باید غیرلغزنده باشد.

سطوح شیبدار و ورودی ساختمان باید مسقف باشد.

نصب میله دستگرد در طرفین سطح شیبدار الزامی است.

ارتفاع میله دستگرد از کف سطح شیبدار برای شخص نشسته 75 سانتیمتر، برای شخص ایستاده 85 سانتیمتر و برای کودکان 60 سانتیمتر باشد.

حداکثر قطر میله دستگرد 5/3 سانتیمتر و حداقل فاصله بین آن و دیوار 4 سانتیمتر باشد.

ج – آسانسور

در ساختمانهای عمومی که برای دسترسی به طبقات از آسانسور استفاده می‌شود وجود حداقل یک آسانسور قابل استفاده برای معلولان روی صندلی چرخدار الزامی است.

آسانسور باید همسطح ورودی و یا در دسترس بلامانع صندلی چرخدار قرار گیرد.

حداقل فضای انتظار در جلو آسانسور در هر طبقه 150×150 سانتیمتر مربع باشد.

آسانسور قابل استفاده برای معلولان باید مشخصات زیر را داشته باشد:

عرض مفید 80 سانتیمتر .

         مجهز به دو در کشویی با چشم الکترونیکی.

         ابعاد مفید اتاقک آسانسور 110×140 سانتیمتر .

نصب دستگیره کمکی در دیواره‌های آسانسور در ارتفاع 75 سانتیمتر از کف اتاقک الزامی است.

در محلهای پر تردد معلولان ارتفاع دکمه‌های کنترل کننده آسانسور حداکثر 120 سانتیمتر، حداقل برجستگی آن 5/1 سانتیمتر و حداقل قطر آن 2 سانتیمتر و نیز برای استفاده نابینایان قابل تشخیص باشد.

لازم است توقف آسانسور با صوت مشخص شود.

ایجاد آسانسور در ساختمانهای مسکونی آپارتمانی، عمومی از 4طبقه به بالا الزامی است.

چ – فضاهای بهداشتی

در قسمتهایی از ساختمانهای عمومی که معلولان تردد می‌نمایند تعبیه سرویس بهداشتی مخصوص آنان الزامی است.

حداقل اندازه سرویس بهداشتی 170×150 سانتیمتر مربع می‌باشد و قابلیت گردش صندلی چرخدار در این فضا الزامی است.

در سرویس بهداشتی باید به بیرون باز شود و گشودن آن در مواقع اضطراری از بیرون امکانپذیر باشد.

نصب کاسه مستراح به ارتفاع 45 سانتیمتر از کف الزامی است.

نصب دستگیره‌های کمکی افقی در طرفین کاسه مستراح به ارتفاع 70 سانتیمتر از کف و 20 سانتیمتر جلوتر از لبه جلویی کاسه الزامی است.

نصب دستگیره‌های کمکی عمودی با فاصله 30 سانتیمتر از جلو کاسه و 40 سانتیمتر بالاتر از نشیمن مستراح به روی دیوار مجاور اجباری است. دامنه نوسان میله‌های عمودی 80 تا 120 سانتیمتر باشد.

نصب دستگیره اضافی بر روی قسمت داخلی در به ارتفاع 80 سانتیمتر از کف و 25 سانتیمتر فاصله از محور لولا الزامی است.

دستشویی سرویسهای بهداشتی باید به نوعی نصب شوند که بدون جابه جایی فرد معلول از روی مستراح توسط وی قابل استفاده باشد.

ارتفاع مناسب دستشویی از کف برای معلولان 65 تا 85 سانتیمتر باشد.

 حداقل عمق بدون مانع در زیر دستشویی 45 سانتیمتر باشد.

 شیرهای دستشویی باید به صورت اهرمی و براحتی باز و بسته شوند.

 ارتفاع لبه پایینی آینه دستشویی معلولان از کف حداکثر 90 سانتیمتر باشد.

 حداکثر ارتفاع آویز حوله و جای صابون از کف 80 سانتیمتر باشد.

ح – علایم

کلیه اماکن، فضاهای شهری و قسمتهایی از ساختمانهای عمومی که برای استفاده معلولان طراحی و تجهیز گردیده‌اند باید به وسیله علامت ویژه معلولان مشخص گردند.

خ – ساختمانهایی که بخشهایی از آن مورد استفاده عمومی قرار می‌گیرد و می‌باید برای معلولان نیز قابل استفاده باشند

این ساختمانها به قرار زیر است :

-       دانشگاهها و مراکز فرهنگی

-       بیمارستانها و درمانگاهها

-       مسجد و مصلی

-       آسایشگاهها

-       مراکز ورزشی

-       راه آهن – فرودگاه – ترمینال – مترو

-       بخش اورژانس کلیه فضاهای درمانی

-       مراکز خدماتی – اداری مانند بانک و مؤسسات مالی و پست و تلگراف و تلفن مؤسسات دولتی

د – در سایر ساختمانهای عمومی رعایت موارد زیر الزامی است :

در مراکز آموزشی غیر دانشگاهی باید طبقه همکف یا ده درصد سطح زیربنا، برای معلولان مناسب باشد.

کلیه هتلها تا ظرفیت 25 اتاق، باید یک اتاق قابل دسترسی و استفاده با سرویسهای بهداشتی مناسب برای معلولان داشته باشد. در ازای هر 25 اتاق اضافه پیش بینی یک اتاق مناسب دیگر برای معلولان ضروری است. این اتاقها باید بطور یکنواحت در بین اتاقهای معمولی هتل توزیع گردند.

کلیه مسافرخانه‌ها و مهمانسراها تا ظرفیت 30 تخت باید یک تخت و یک سرویس بهداشتی مناسب برای استفاده معلولان داشته باشند، در ازای هر 30 تخت دیگر یک تخت با سرویس بهداشتی مناسب برای معلولان اضافه شود.

کلیه ساختمانهای اداری دولتی که بیش از 20 نفر کارمند و حداقل 400 متر مربع مساحت داشته باشند برای اشتغال معلولان قابل استفاده باشد.

کلیه قسمتهای عمومی مراکز تجاری، به اضافه 10 درصد واحدهای تجاری در هر پروانه ساختمانی تجاری و همچنین کلیه واحدهای بیش از 100 متر مربع باید برای معلولان جسمی قابل دسترسی و استفاده باشد.

ذ – مجتمع‌های مسکونی

در ساختمانهای مسکونی که  تعبیه آسانسور اجباری است، باید یک آسانسور مناسب برای معلولان نصب شده باشد.

کلیه مجتمع‌های با بیش از 1000 متر مربع سطح و بیش از 10 واحد مسکونی باید ارتباط‌های عمودی و افقی و فضاهای عمومی قابل استفاده برای معلولان جسمی – حرکتی داشته باشند.

ر- ضوابط توصیه‌ای مناسب سازی محیط شهر برای معلولان

کاشت گیاهانی که در ریختن میوه‌های آنها در اطراف پیاده رو ایجاد لغزندگی نماید،‌ممنوع است.

چراغ راهنمایی که در کنترل شخص معلول باشد باید در دو طرف محل عبور نصب گردد.

ایجاد زمان کافی برای عبور ایمن معلولان از محل خط کشی عابر پیاده الزامی است.

وسایل نقلیه عمومی باید به بالابرهای مکانیکی برای دستیابی معلولان به داخل آنها مجهز گردد.

در صورتی که ارتفاع سکوی مسافری همسطح کف وسیله نقلیه عمومی باشد باید یک سکوی فلزی مکانیکی بین ایستگاه و اتوبوس برای هدایت معلولان به داخل اتوبوس تعبیه گردد.

مشخص کردن قسمت بخصوصی از اتوبوس و دیگر وسایل نقلیه با کمترین فاصله از درهای ورود و خروج برای استفاده معلولان الزامی است. این محلها باید بدون صندلی و مجهز به کمربند، دستگیره، بستهای دیگر برای ثابت نگهداشتن صندلی چرخدار در برابر حرکتهای ناگهانی باشد.

صندلیهای چرخدار با عرض کمتر جهت استفاده معلولان در داخل هواپیما باید در اختیار آنان قرار داده شود.

ضروری است که اطلاعات مربوط به پرواز هواپیماها و ورود و خروج اتوبوس یا قطارهای بین شهری برای نابینایان به صورت صوتی و برای ناشنوایان به صورت بصری ارائه گردد.

پیش بینی فضایی بدون صندلی در کنار ورودی قطارهای راه آهن شهری (مترو) برای معلولان و تعبیه کمربند و یا دستگیره و بست برای ثابت نگهداشتن صندلیهای چرخدار ضروری است.

 نحوه استفاده از قطارها و اطلاعات مربوط به ورود و خروج باید با وسایل صوتی و تصویری برای استفاده نابینایان و ناشنوایان اعلام گردد.

 وجود علایم بصری برای ناشنوایان و علایم صوتی برای نابینایان ضروری است.

 نصب تابلو برای افراد با دید محدود و کم سو می‌باید در رابطه با زوایای افقی، عمودی و جانبی صورت پذیرد. در این گروه زوایای افقی دید برای افراد نشسته 15 درجه و برای افراد ایستاده 30 درجه باشد.

 لازم است که تابلو‌ها با زمینه مشکی و حروف سفید تهیه گردند.

 برای نابینایان می‌باید توضیحات با خط ”بریل“ در گوشه چپ بالای تابلو نوشته شود. در این حالت حداکثر ارتفاع تابلو برای افراد ایستاده 122 سانتیمتر باید باشد (این مساله در مورد تابلوهای نصب شده به دیوار است).

ارائه علایم تنها به صورت تصویری مجاز نیست.

میله‌ها و نرده‌های راهنما در تقاطع حساس و خطرناک باید دارای علایم حسی باشند تا نابینایان را آگاه نماید